Bart De Wever lijkt er zoals Leonard Cohen voor gekozen te hebben ‘to change the system from within’. ‘First we take Manhattan’, dat is dan het Martelarenplein in 2014, ‘then we take Berlin’, 10 jaar later, de Wetstraat 16. Wie weet wat wordt het in 2029?

In het verleden heb ik bij herhaling gesteld dat het moeilijk was om nog hervormingen op federaal niveau door te voeren, toch als het geen nieuwe uitgaven waren. De Wever vatte mijn uitspraak in die zin uit juli 2022 in een filmpje op twitter: hij was het helemaal eens met mij.

Het siert Bart De Wever, al is het ook ironisch, dat hij nu als premier het bewijs uit het ongerijmde wil leveren, en met geduld probeert de noodzakelijke hervormingen door te voeren op federaal niveau. Het zou alvast het door de NVA voorheen zo gewenste confederalisme minder dringend maken.

Zoals Europa is België een geniale improvisatie die zich van crisis naar crisis, van verdrag naar verdrag en van staatshervorming naar staatshervorming sleept. Het is het gevolg van de complexiteit en de lengte van onze geschiedenis, en van de lappendeken die wij daardoor zijn geworden.

De budgettaire onafhankelijkheid van onze deelstaten is bijzonder. Zij gedragen zich soeverein, maar moeten nauwelijks aparte verantwoording afleggen, noch tegenover de federale overheid, noch tegenover de Europese instanties. Begrotingsminister Van Peteghem heeft weliswaar onlangs een samenwerkingsakkoord gesloten met de deelstaten om afdwingbare meerjarentrajecten af te spreken. Qui vivra, verra.

Maar zolang het geld voor de deelstaten uit de federale hemel valt, ontbreekt een essentieel deel van de politieke verantwoordelijkheid die nodig is om aan spaarzaam beleid te doen. Omdat zij het grootste deel van hun inkomsten uit dotaties krijgen, putten deelstatelijke ministers wat graag uit de federale ‘common pool’.

Terwijl de federale overheid niet goed ziet waarom zij op de kleintjes zou letten omdat zij verreweg het grootste deel van haar inkomsten onmiddellijk moet overdragen aan de sociale zekerheid en aan de deelstaten.

Het is nochtans psychologisch minder moeilijk voor de deelstaatministers om te sparen op uitgaven dan voor de federale ministers. Toen de woonbonus in 2014 werd overgeheveld naar de deelstaten, heeft de Vlaamse Regering die onmiddellijk afgeschaft. Indien de federale ministers dat zouden hebben gedaan, zouden ze gelyncht zijn geweest, in de eerste plaats door de Vlaamse collega’s. Hetzelfde zou zich minstens gedeeltelijk voordoen indien de vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing inzake onderzoek en ontwikkeling werd overgeheveld. Onlangs stelde Wim Coumans precies dat voor in de Tijd van 10 juni, namelijk om die usurperende bevoegdheid te leggen waar ze moet liggen. Voorwaar een nobele gedachte.

Dan toch maar een zevende staatshervorming in 2029? Of een stevig interfederaal begrotingsakkoord.